Inicijativa za monitoring evropskih integracija Bosne i Hercegovine pozdravlja činjenicu da su u finalnom Izvještaju Evropskog parlamenta o Bosni i Hercegovini za 2025. godinu prepoznata ključna upozorenja i preporuke civilnog društva o stanju demokratije, vladavine prava i procesa evropskih integracija u našoj zemlji.
Izvještaj Evropskog parlamenta predstavlja važan politički dokument koji šalje jasnu poruku domaćim vlastima, institucijama Evropske unije i građanima Bosne i Hercegovine o tome gdje se zemlja trenutno nalazi na svom evropskom putu. Iako ovakvi izvještaji ne mogu zamijeniti domaće političke odluke i reforme, oni imaju značajnu političku težinu jer identifikuju prepreke koje institucije BiH više ne mogu ignorisati.
Inicijativa za monitoring evropskih integracija BiH, kao jedina mreža organizacija civilnog društva koja godinama prati i analizira proces pristupanja Evropskoj uniji, aktivno je učestvovala u procesu izrade izvještaja kroz pripremu amandmana i konsultacije sa zastupnicima i političkim grupacijama u Evropskom parlamentu. Uvrštavanje najvećeg dijela ovih preporuka u konačni tekst potvrđuje otvorenost Evropskog parlamenta za doprinos civilnog društva, ali i pokazuje da organizacije iz Bosne i Hercegovine mogu i moraju imati aktivnu ulogu u oblikovanju evropske agende za našu zemlju.
Posebno je značajno što izvještaj prepoznaje probleme koji direktno utiču na kvalitet života građana i građanki Bosne i Hercegovine, ali i na sposobnost države da ispuni obaveze koje proizlaze iz procesa pristupanja Evropskoj uniji.
Evropski parlament upozorava na kontinuirane političke blokade, zloupotrebu mehanizama odlučivanja i institucionalne opstrukcije koje usporavaju donošenje i provođenje reformi povezanih s evropskim integracijama. U izvještaju se jasno naglašava da reforme koje slabe funkcionalnost i efikasnost državnih institucija ne mogu predstavljati napredak na putu ka članstvu u Evropskoj uniji.
U oblasti vladavine prava, Evropski parlament ponavlja potrebu hitnog usvajanja Zakona o Visokom sudskom i tužilačkom vijeću Bosne i Hercegovine i Zakona o Sudu Bosne i Hercegovine, uz puno poštivanje preporuka Venecijanske komisije, evropskih standarda i smislenih javnih konsultacija. Istovremeno, naglašena je potreba za jačanjem integriteta, nezavisnosti i odgovornosti pravosuđa kroz jasna pravila o imenovanjima, sukobu interesa, provjeri imovine nosilaca pravosudnih funkcija i trajanju njihovih mandata.
Inicijativa posebno pozdravlja poziv Evropskog parlamenta institucijama Bosne i Hercegovine da prije uspostavljanja pregovaračkog okvira revidiraju postojeći sistem koordinacije evropskih integracija kako bi on postao funkcionalniji, efikasniji, transparentniji i odgovorniji. Jednako je važan zahtjev da pregovarački proces bude inkluzivan i otvoren, sa stvarnim mehanizmima dijaloga i konsultacija sa organizacijama civilnog društva, sindikatima, poslodavcima i drugim društvenim akterima.
Evropske integracije ne mogu biti zatvoren proces političkih elita. One moraju biti javni proces zasnovan na odgovornosti institucija, transparentnosti donošenja odluka i aktivnom učešću građana, stručne javnosti i organizacija civilnog društva.
U kontekstu Plana rasta za Zapadni Balkan, Evropski parlament poziva Bosnu i Hercegovinu da hitno ratifikuje potrebne sporazume, uspostavi institucionalni okvir za njihovu provedbu, objavi Reformsku agendu na službenim jezicima i jasno informiše javnost o tome koje reforme se provode, ko je za njih odgovoran i na koji način će se mjeriti njihovi rezultati.
Nastavak kašnjenja dovodi Bosnu i Hercegovinu u ozbiljan rizik da ostane po strani finansijskih i reformskih procesa kroz koje druge zemlje regiona ubrzavaju svoje približavanje Evropskoj uniji. Evropski parlament je s pravom naglasio da isplata sredstava iz Plana rasta mora ostati strogo vezana za ostvarivanje mjerljivih rezultata u oblastima vladavine prava, demokratskog funkcionisanja institucija, zaštite osnovnih prava i provođenja socioekonomskih reformi. Evropska sredstva ne mogu biti zamjena za reforme niti nagrada za formalno ispunjavanje obaveza bez stvarne provedbe.
Izvještaj također prepoznaje potrebu jačanja integriteta izbornog procesa, posebno u pogledu transparentnosti finansiranja političkih stranaka i izbornih kampanja, regulacije političkog oglašavanja, zaštite od manipulacija i dezinformacija, unapređenja biračkih spiskova te pravovremenog i efikasnog sankcionisanja izbornih prevara. Ovo su pitanja od neposrednog značaja za povjerenje građana u demokratski proces i legitimitet izbornih rezultata.
Važan iskorak predstavlja i poziv Bosni i Hercegovini da preduzme potrebne korake za sticanje statusa posmatrača u radu Agencije Evropske unije za temeljna prava. Inicijativa već duže vrijeme zagovara ovaj korak jer bi on doprinio boljem usklađivanju domaćih politika sa evropskim standardima zaštite ljudskih prava, kvalitetnijem prikupljanju podataka i odgovornijem kreiranju javnih politika.
Inicijativa za monitoring evropskih integracija BiH poziva sve nivoe vlasti u Bosni i Hercegovini da poruke Evropskog parlamenta shvate kao ozbiljno upozorenje, ali i kao priliku za hitno djelovanje. Evropski put Bosne i Hercegovine nije vlasništvo nijedne političke stranke, institucije ili nivoa vlasti. To je zajednički interes građana i građanki Bosne i Hercegovine i najvažniji okvir za dugoročnu demokratizaciju, vladavinu prava i društveni razvoj zemlje.
Zbog toga politički akteri moraju prestati sa blokadama, političkim ucjenama i simuliranjem reformi. Potrebno je hitno usvojiti ključne zakone, uspostaviti funkcionalan sistem koordinacije evropskih integracija, osigurati stvarno uključivanje civilnog društva u procese donošenja odluka i ispuniti preuzete obaveze iz Plana rasta.
Svako dalje odlaganje znači gubitak vremena, finansijskih sredstava i povjerenja građana. Bosna i Hercegovina više nema prostora za deklarativnu posvećenost evropskim integracijama – vrijeme je za konkretne rezultate.